Schokland-luchtfoto.jpg

Schokland

Bijzonderheden

  • Wandelpaden
  • Fietspaden
  • Rolstoeltoegankelijk
  • Honden toegestaan aan de lijn
  • Horeca in de buurt
  • Verrekijker aanbevolen
  • Picknicktafel of bankje

Over het gebied

Werelderfgoed met een bewogen geschiedenis. Schokland was een eiland vanaf de middeleeuwen tot de aanleg van de Noordoostpolder in 1942. Nu is het een 'eiland op het droge' rijk aan historie én natuur. In het Schokkerbos vindt u een Gesteentetuin met een bezoekerscentrum. Schokland wordt omgeven door een natte graslanden.

Bewogen geschiedenis

Schokland heeft een duizenden jaren lange en bewogen geschiedenis. Een eiland was het vanaf de middeleeuwen tot in 1942 de Noordoostpolder werd drooggemalen. Nu is het een monument dat door UNESCO tot werelderfgoed is verklaard vanwege de zeer rijke historie. Van dit verleden is veel op en rond het eiland zichtbaar, het telt maar liefst 9 rijksmonumenten. Een voorbeeld is de voormalige haven Emmeloord die aan de noordzijde van het eiland ligt en onlangs grondig is gerestaureerd. Aan de oostzijde van het eiland, op de flank van de keileembult, bevindt zich een terrein van grote archeologische waarde, waar resten van huizen, graven met skeletten en zelfs voetsporen bewaard zijn gebleven. Op de terp de Zuidert staat een replica van een Schokkerwoning, de naastgelegen waterput verraadt vroegere bewoning. Ook het museum op de Middelbuurt is een plek waar vroeger een buurtschap lag.

Rijke natuur

Op de zuidpunt bevinden zich de resten van de kerk van Ens en de vuurplaat die ooit schepen de weg naar de IJssel wees. In de Gesteentetuin is het ontstaan van het eiland zichtbaar gemaakt met enorme keien die ooit door het schuivende landijs vanuit Scandinavië helemaal naar hier zijn verplaatst. Ook op het gebied van natuur is er veel te beleven op Schokland. Het Schokkerbos langs de westrand is rijk aan zeldzame paddenstoelen, varens en mossen. Op het eiland worden oude landbouwgewassen als rogge, koolzaad en maanzaad gekweekt en er grazen oude huisdierrassen als de Lakenvelder. Rondom het eiland liggen bloemrijke, natte graslanden waar weidevogels broeden.

Eiland met rampspoed

Van ongeveer 1400 tot 1859 was Schokland een eiland, bewoond door vissersfamilies die er een karig bestaan leidden. Op de noordelijke helft lag de buurtgemeenschap Oud-Emmeloord. De ene rampspoed na de andere teisterde het eiland. In 1728 brandde de buurtschap Emmeloord op de noordpunt af. Verder importeerden de VOC-schepen onbedoeld paalworm die de houten paalwering rondom het eiland in rap tempo ruïneerde. Daarna ging de landafname zo snel dat zelfs de aanleg van een basaltdijk niet meer mocht baten. Het einde van het eiland lijkt nabij als in 1825 een storm hele stukken wegslaat. In die storm verliest Emmeloord 26 van de 65 huizen. Toch proberen de Schokkers het tij te keren en wordt alsnog de eerste echte haven bij Emmeloord aangelegd. Nog in 1842 verrijst er ook een nieuwe Rooms Katholieke Kerk op Emmeloord voor het destijds enorme bedrag van ƒ 11.050,-! Er zijn tal van overstromingen in een periode met hevige stormen, Koning Willem III besluit tot ontruiming van het eiland. Tot de inpoldering in 1942 is de haven in tact gehouden en deze diende als vluchthaven voor vissers en andere scheepslieden.

Zeer oude voetstappen

Wat er nu nog op de noordelijke helft van het eiland is te zien, zijn de in 2004 gerestaureerde havenkom, buitengaats de gereconstrueerde middeleeuwse terpen en dijkjes en twee gebouwen. Het ene gebouw is de Misthoorn, het andere De Lichtwachter dat tegenwoordig dienst doet als vergader- en ontmoetingsruimte. De noordelijke helft van het voormalige eiland herbergt nog een verrassing. Op de aangrenzende kavel P14 zijn in 1985 tot ieders verbazing voetstappen gevonden van mensen die ongeveer 6300 jaar geleden leefden aan de oevers van wat nu de Overijsselse Vecht heet. Er zijn zoveel restanten van bewoning teruggevonden, dat zelfs het bouwplan van de huizen kon worden gereconstrueerd. Boerderijen uit die zogenoemde Swifterbantcultuur zijn in Natuurpark Lelystad herbouwd.

Buurtschappen

De zuidelijke helft van Schokland herbergde vanaf de middeleeuwen drie buurtschappen, de Zuidpunt, de Zuidert en Middelbuurt (het huidige museum), samen ook wel Ens genoemd. Ens werd bewoond door vissersfamilies. In 1749 brandde het gehucht op de zuidpunt af en in 1775 brandde ook de Zuidert compleet af. Toch woonden rond 1840 nog circa 695 mensen op Schokland en werd er een nieuwe kerk gebouwd op de Middelbuurt. Dat is de kerk bij het huidige museum.

Herrijzenis

Eigenlijk herrees Schokland pas weer in 1942, maar nu in een zee van wuivend graan in de Noordoostpolder. Op de Zuidpunt zijn alleen nog de vuurplaat en de uit ongeveer 1300 daterende kerkruïne Ens over. Bij deze kerkruïne heeft enkele jaren geleden ook de herbegraving plaatsgevonden van de Schokkers van wie de schedels en botten na de inpoldering zijn opgegraven voor onderzoek en sindsdien door de Universiteit van Amsterdam zijn bewaard. Heel interessant is dat de bodem rondom het eiland de bedijkingsgeschiedenis - en daarmee het zich terugtrekken van de bevolking - toont. In de bodem rond het eiland is nog steeds te zien waar ooit dijkjes waren die het eiland beschermden. Ook is te zien waar de rede van de Zuidert was en waar de palen hebben gestaan die het eiland voor de ondergang hadden moeten behoeden.

Schokkerbos

Het Schokkerbos groeit op een bodem van veen, keileem en klei, met 85 hectare en ligt langs de westzijde van het eiland Schokland. Het bos is ruim 50 jaar oud en bestaat voornamelijk uit essen, eiken en naaldbomen. Keileem en veen zorgen voor een ongelijkmatige en trage groei van het bos. Voor varens, paddenstoelen en mossen biedt dit juist extra kansen: kenners vonden er naast 75 mossoorten ook nog eens meer dan 350 soorten paddenstoelen waarvan er circa 30 zeldzaam tot zeer zeldzaam zijn. Het bos ligt geïsoleerd van andere bosgebieden, maar toch komen er al typische bosplanten voor, zoals de wilde kamperfoelie. In het bos leven roofvogels zoals havik, buizerd, sperwer en ransuil, maar ook veel zangvogels en reeën. Voor de boommarter zijn vlakbij de Gesteentetuin speciale marterkasten opgehangen.

Natte graslanden

Het maaiveld van Schokland is sinds de drooglegging al 1,5 meter gedaald, ongeveer 1 meter meer dan de rest van de polder. Het voormalige eiland ligt hierdoor voor het eerst in zijn bestaan vrijwel geheel beneden NAP. Om het eiland te behoeden voor verder wegzakken en het bos voor verdroging, is rondom akkerland aangekocht waar vervolgens het grondwaterpeil flink is verhoogd. De nieuwe natte graslanden leveren een prachtig natuurgebied op met uitstekende kansen voor grutto’s, kieviten en andere weidevogels. Ook voor amfibieën zijn ze geschikt, nu al huisvest het gebied een grote populatie rugstreeppadden binnen Flevoland. Zelfs lepelaar, grote zilverreiger en blauwe kiekendief hebben dit nieuwe natuurgebied ontdekt en aan hun lijst van favoriete jaaggebieden toegevoegd. Door de aanleg van dijkjes, nodig voor het beheren van het waterpeil, is een deel van de terpen en dijken uit de middeleeuwen weer zichtbaar gemaakt. Enkele zijn toegankelijk als wandelpad.

Wie Schokland betreedt, wordt ogenblikkelijk gegrepen door de mysterieuze sfeer van een bijna tastbaar verleden. Een verleden dat zo bijzonder is dat UNESCO het voormalige eiland en directe omgeving in 1995 op de werelderfgoedlijst heeft geplaatst als fysieke herinnering aan en symbool van de Nederlandse strijd tegen het water. Daardoor kreeg Schokland een bijzondere status en extra bescherming. Een werelderfgoed is een onvervangbaar en uniek monument, gebouw of landschap. De Commissie voor het Werelderfgoed die de erfgoederenlijst beheert, is een onderdeel van UNESCO, de organisatie van de Verenigde Naties voor onderwijs, wetenschappen en cultuur. Deze organisatie stelt hiermee het belang van Schokland op één lijn met de piramiden van Egypte, de Taj Mahal en andere werelderfgoederen van naam en faam. Op de lijst van meer dan 800 werelderfgoederen staan overigens maar twee ingepolderde gebieden: de Beemster en Schokland. Het 1.000 ha grote werelderfgoed bestaat uit het eiland en het omliggende land. Beide bevatten bewoningsresten die getuigen van een leven dankzij en ondanks het water. De oudste bewoningsresten zijn van mensen die in de steentijd langs de oevers van de Vecht en de IJssel visten en jaagden. Toen was Schokland een enorme keileembult in een veenmoeras.

Kenmerken

Toegankelijk
Tussen zonsopgang en zonsondergang vrij toegankelijk voor fietsers en wandelaars.
Gemeente
Noordoostpolder
Plaats
Schokland
Aangelegd in
In 1942 viel de NOP droog, tussen 1951 en 1957 is het bos aangelegd.
In beheer sinds
1994
Oppervlakte
490 ha
Bereikbaarheid
De Gesteentetuin is vrij toegankelijk. Honden alleen aan de lijn rond de Gesteentetuin. De rest van het gebied; honden onder appèl. In het opengestelde deel hydrozone zijn honden niet toegestaan.
Ligging
Halverwege Nagele en Ens.

Zet javascript aan om de kaart weer te geven

Wisselende activiteiten in Schokland

Vaste activiteiten in Schokland

Ontvang onze nieuwsbrief

En blijf op de hoogte van alle activiteiten en nieuwtjes!